LOPA (Layers of Protection Analysis) — wat, waarom en hoe?
Procesveiligheid
LOPA is een semi-kwantitatieve risicomethode die beoordeelt of je onafhankelijke beschermingslagen voldoende zijn om procesrisico’s te verlagen. Ze sluit logisch aan op HAZOP en helpt bepalen welke extra risicoreductie (en eventueel SIL-niveau) nodig is.
Wat is LOPA?
Layers of Protection Analysis (LOPA) evalueert per scenario de kans op een ongewenst voorval en het effect van bestaande of geplande Independent Protection Layers (IPL’s). Je toetst de resulterende kans aan vooraf vastgelegde risicocriteria. Zo krijg je een onderbouwde beslissing of extra maatregelen nodig zijn.
Plaats in de safety lifecycle:
Een LOPA volgt doorgaans op een Process Hazard Analysis (PHA), vaak een HAZOP, die de scenario’s en oorzaken oplevert. Op basis van LOPA definieer je de noodzakelijke Safety Instrumented Functions (SIF’s), het vereiste Safety Integrity Level (SIL) en de Safety Requirements Specification (SRS) voor ontwerp en validatie.
Beschermingslagen (het “Swiss cheese”-idee):
LOPA onderscheidt preventieve lagen (voorkomen dat het misgaat) en mitigerende lagen (beperken van de gevolgen). Denk aan: inherent veilig ontwerp, procesbesturing, operatorinterventie op alarm, Safety Instrumented System (SIS), actieve en passieve beveiligingen (drukontlasting, blus), en noodmaatregelen (evacuatie, brandbestrijding). Belangrijk is dat elke laag onafhankelijk is van de andere.
SIS, SIF en SIL in LOPA:
Een SIS bestaat uit één of meer SIF’s (bijvoorbeeld afsluiten bij hoge druk). De betrouwbaarheid van een SIF druk je uit als SIL. In LOPA bepaal je welk SIL nodig is om het scenario tot het acceptabele risiconiveau terug te brengen. Het eindresultaat voedt direct het ontwerp, de teststrategie en het onderhoudsregime.
De LOPA-stappen (compact en praktisch):
- Scenarioselectie: kies uit PHA/HAZOP de relevante gevaren met oorzaken en gevolgen.
- Frequenties: bepaal de oorzaaksfrequentie en bereken de scenariofrequentie rekening houdend met huidige lagen.
- IPL’s & PFD: identificeer onafhankelijke lagen en kwantificeer hun Probability of Failure on Demand (PFD).
- Tolerantiecheck: vergelijk met je risico-acceptatiecriteria; bepaal de risicogap en benodigde risicoreductie.
- Maatregelen: specificeer extra of verbeterde lagen en vertaal dit, waar nodig, naar SIF/SIL-eisen en een SRS.
Waarom LOPA gebruiken?
Snel en onderbouwd: robuuster dan puur kwalitatief, minder zwaar dan volledige QRA.
Transparant: duidelijke toekenning van risicoreductie per laag en herleidbare keuzes.
Ontwerpgericht: directe input voor SIS/SIF/SIL, investeringen en lifecycle-borging.
