HAZOP (Hazard and Operability Study) — wat, waarom en hoe?

Wat is HAZOP?
Een Hazard and Operability Study is een gestructureerde, teamgebaseerde analyse. Met vaste guidewords (zoals meer, minder, geen en omgekeerd) bekijkt het team per node mogelijke afwijkingen, de oorzaken en gevolgen daarvan, de aanwezige safeguards en de acties die nodig zijn. Doel is aantonen dat ontwerp en operatie veilig en bedienbaar zijn en vastleggen welke aanpassingen vereist zijn.

SEVESO III-richtlijn:
In hoogdrempelige SEVESO-installaties kadert HAZOP in het veiligheidsbeheersysteem en het veiligheidsrapport volgens SEVESO III (2012/18/EU). In de praktijk betekent dit periodieke herzieningen (typisch vijfjaarlijks) en herbeoordelingen na significante wijzigingen, met aantoonbare opvolging van alle acties.

Preliminary HAZOP (iteratief tijdens basic engineering):
Naast de detail- of plant-HAZOP bestaan er preliminary HAZOP’s die je tijdens basic engineering uitvoert als ontwerpbasis. Aanbevelingen uit zo’n Pre-HAZOP worden in het ontwerp verwerkt en vervolgens opnieuw getoetst in een volgende Pre-HAZOP. Die iteratieve lus loopt door tot het concept naar een zo intrinsiek veilig mogelijk ontwerp convergeert; daarna volgt de detail-HAZOP op de finale P&ID-set.

Succes = voorbereiding:
Een sterke HAZOP start ruim vóór de eerste sessie. Zorg voor een compleet, consistent en actueel datapakket: P&ID’s met de juiste revisie, as-built bevestigd, uniforme tagging en consistente symbolen en leidingspecificaties, inclusief ventielstanden, fail-states, relevante interlocks en ontlastvoorzieningen. Definieer nodes en grenzen helder (van/naar), inclusief bypasses, drains en vents, utilities en interfaces tussen units. Leg de procesdata vast voor normaal bedrijf, start en stop, aangevuld met relevante fluideigenschappen en, waar van toepassing, batch- of campaign-stappen. Maak een overzicht van safeguards (inherent ontwerp, alarmen en BPCS-acties, fysieke en actieve beveiligingen, nooddrukontlasting en brand-/gasvoorzieningen) en noteer setpoints en trips waar nodig. Houd Cause & Effect- en interlock-matrices actueel en traceerbaar naar tags en P&ID’s, met een duidelijk onderscheid tussen alarm en trip. Verzamel ondersteunende documenten zoals PFD’s, instrument- en afsluiterlijsten, (nood)procedures, HAZID/MOC-historiek en relevante lay-outs. Voor niet-preliminary HAZOP’s hoort hier ook een site-rondgang (P&ID walkdown) bij om de as-built situatie te verifiëren, de tagconsistentie in het veld te controleren en zaken te zien die je niet uit documenten haalt, zoals veilige ventlocaties, de nabijheid van installaties buiten scope en de bereikbaarheid van actuatoren. Leg ten slotte de spelregels rond risk ranking en de selectie en afbakening van LOPA-scenario’s formeel vast in de PHA-procedure.

Werkwijze:
De aanpak start met een kick-off waarin doel, grenzen, guidewords, risk-ranking en planning worden bevestigd. Vervolgens analyseert het team per node de afwijkingen, oorzaken en gevolgen, beoordeelt het de aanwezige safeguards en bepaalt het het restrisico en de benodigde acties met eigenaar, prioriteit en termijn. Na de sessies volgt een consolidatie waarin interfaces en noodscenario’s op consistentie worden gecontroleerd en acties op haalbaarheid worden gevalideerd. De resultaten monden uit in een finaal HAZOP-rapport, een traceerbare actielijst en de nodige updates aan P&ID’s, procedures en cause & effect.

Rollen en kwaliteitsborging:
Een goed HAZOP-team bestaat uit een onafhankelijke facilitator en notulist, aangevuld met vertegenwoordigers van proces en operations, E&I/automatisering, mechanisch, onderhoud en HSE/PSM, eventueel met contractor of OEM. De sessiekwaliteit stijgt met strakke facilitation, tijdige pre-reads, live-logging met unieke actie-ID’s, directe P&ID-updates en een heldere definitie van “done” per actie. Voor de borging in de organisatie worden HAZOP-uitkomsten gekoppeld aan MOC en meegenomen in de periodieke SEVESO-review, zodat wijzigingen altijd traceerbaar blijven naar de HAZOP-besluiten.

Koppeling met LOPA en functionele veiligheid:
HAZOP levert de scenario’s waarmee je via LOPA de nood aan extra beschermingslagen en eventuele Safety Instrumented Functions (SIF’s) met vereist Safety Integrity Level (SIL) bepaalt. Zo ontstaat een sluitende keten: HAZOP → LOPA → SRS/ontwerp/validatie.

Deliverables:
De deliverables zijn een HAZOP-rapport met scope, methode, deelnemers en besluiten; een actielijst met eigenaar, prioriteit en uitvoertermijn; geactualiseerde P&ID’s, procedures en cause-&-effect-matrices; en een overzicht van kandidaat-LOPA’s, SIF’s en SIL-eisen, eventueel aangevuld met alarmrationalisatie.

Hoe wij helpen: Prohead Engineering bereidt nodes en documentatie met je team voor, faciliteert de HAZOP-sessies (voorzitter en notulist) met professionele tooling en levert een helder rapport met uitvoerbare acties. Waar nodig vertalen we resultaten naar LOPA en SIF/SIL-specificaties en ondersteunen we de implementatie.